Czy warunkowa reakcja cofania ręki jest ruchem dowolnym?

Pytanie to postawił pierwszy Hamel (1919) i dał na nie odpowiedź twierdzącą, częściowo opierając się na zeznaniach introspekcyjnych swoich badanych, ale przede wszystkim na analizie czasu utajenia charakterystycznego dla tego OW. Stwierdził on mianowicie, że czas utajenia OW jest mniej więcej taki sam, jak przy analogicznym dowolnym ruchu ręki, a około dwa razy dłuższy od odruchowej reakcji na prąd. Ten długi czas utajenia OW często stwierdzano również w innych badaniach. Jednakże sam fakt, że dwa procesy mają jednakowy czas trwania, nie dowodzi jeszcze, że i mechanizm ich jest jednakowy. Niewątpliwie zarówno warunkowe cofnięcie ręki, jak też dowolny ruch ręką w eksperymencie reakcyjnym są związane z aktywnością kory mózgowej, zaś w O W i CR biorą udział jedne i te same narządy zmysłowe i mięśnie o takim samym charakterystycznym czasie utajenia, są więc wystarczające powody do przewidywania, że i ogólny czas utajenia będzie dla obu reakcji taki sam, chociaż ich mechanizm może być odmienny.

Zagadnienie, czy dana reakcja jest ruchem dowolnym, czy nie, jest bardzo skomplikowane, jak to wykazała Peak (1933). Niestety, autorka ta nie znalazła jakiegoś prostego kryterium, które dałoby się stosować we wszystkich wypadkach. Jest kilka cech, którymi mogą się różnić reakcje dowolne od odruchowych, występują one czasem pojedynczo, a czasem po kilka naraz. Cechy te są następujące: 1) właściwości opisowe, np. forma przebiegu lub czas utajenia, 2) uwarunkowanie reakcji, powiedzmy przez intensywność bodźca lub przez uprzednią instrukcję, 3) funkcjonalny stosunek reakcji do czynników, które ją wyznaczyły.

Gdy próbujemy stosować te kryteria do odruchowo-warunkowego cofania ręki, od razu przekonujemy się, że reakcja ta nie jest ani wyraźnie dowolna, ani mimowolna. Jej czas utajenia jest typowy dla ruchów dowolnych, ale nie jest ona określona przez instrukcję (przynajmniej przez instrukcję, której E udziela badanemu w sposób wyraźny). Co więcej, jeśli badanemu każemy ją zahamować, często mu się to nie udaje (por. Hilgard i Marquis, 1940, str. 260-273). Jedno tylko jest pewne: ten OW nie jest dowolny w znaczeniu „umyślny”. Przeciwnie, często występuje wbrew woli badanego.

Leave a reply

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>