Tendencje związane z celem

Kiedy zwierzę znalazło już cel i otrzymało nagrodę, pojawiają się nowe tendencje, zależne od tego, gdzie w labiryncie znajduje się punkt docelowy. Gradient celu. Najskuteczniej działa nagroda szybka. Twierdzenie to – zgodne zresztą ze zdrowym rozsądkiem – można poprzeć faktami zaczerpniętymi z rozmaitych dziedzin uczenia się. Jeśli nagroda nie następuje bezpośrednio po dobrze wykonanej czynności, uczenie się przebiega tym wolniej, im zwierzę dłużej musi na nią czekać. W labiryncie najbliższą chwilą otrzymania nagrody (tj. znalezienia pokarmu) jest ostatni punkt wyboru, dlatego też w tym punkcie zwierzę powinno szybciej nauczyć się poprawnego sposobu reagowania niż w punktach wcześniejszych. Można więc przyjąć hipotetyczny gradient celu, mianowicie przewidywać, że – przy takich samych pozostałych warunkach – ślepe uliczki będą eliminowane do końca, tj. poczynając od uliczki położonej najbliżej celu (Hull, 1932). W rzeczywistości jednak w większości labiryntów pozostałe warunki nie są takie same i gradient celu rzadko tylko przejawia się w zupełnie czystej postaci. Maskują go rozmaite „tendencje”, z których pewne już omówiliśmy, a inne omówimy poniżej.

Antycypacja. Łatwo wykazać, że szczury mają tendencję do wykonywania ostatniego skrętu do celu przedwcześnie, o ile tylko labirynt daje im okazję do takiej antycypacji. Labirynt nr 3 na rysunku 21-7 jest bardzo łatwy, można go jednak uczynić bardzo trudnym, po prostu umieszczając skrzynkę z pokarmem w drugim ramieniu ostatniego elementu. Teraz, aby dojść do celu, badany musi pięć razy skręcić na przemian w lewo i w prawo, a potem raz w prawo: zadanie łatwe, jeśli ktoś potrafi liczyć, w przeciwnym razie jednak bardzo trudne. Szczur, szympans, a czasem nawet człowiek, o ile nie skupią się należycie na zadaniu, często skręcają w prawo za wcześnie, wskutek czego dany punkt wyboru, który jako położony blisko końca, powinien być, zgodnie z gradientem celu, jednym z najłatwiejszych, staje się szczególnie trudny (Spragg, 1933, 1934, 1936: Snygg, 1936). W takim labiryncie jak na rys. 21-2 lub na rys. 21-4 antycypowane mogą być – poza ostatnim, właściwym – także inne zakręty, które wyraźnie różnią się od reszty. Antycypację można częściowo tłumaczyć generaliza- cją bodźca (podobieństwem punktów wyboru).

Leave a reply

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>