STOSUNKI CZASOWE

Dotychczas zajmowaliśmy się głównie odruchami warunkowymi „równoczesnymi”, tj. takimi, które powstają, gdy Sw i Sb eksponuje się mniej więcej w tym samym czasie. Na przykład wprawia się w ruch metronom, a za kilka sekund podaje się jedzenie. Można jednak wypracować OW również w warunkach, w których Sb następuje po Sw ze znacznym opóźnieniem. Jeśli np. metronom wprawiać w ruch stale na minutę przed podaniem pokarmu, z tym że działa on bez przerwy aż do chwili karmienia – mamy OW „odroczony”. Jeśli zaś będziemy eksponować, odgłos metronomu przez minutę, potem metronom zatrzymamy, a po pewnej chwili podamy pokarm, dostaniemy OW „śladowy”. Termin ten dotyczy oczywistego faktu, że badany musi tu reagować na ślad pozostały po Sw (tj. po dźwięku metronomu) w ośrodkowym układzie nerwowym, ponieważ w chwili, w której pojawia się RUJ, sam metronom nie wydaje już. dźwięku. Rzeczywistym Sw musi więc być pewien podźwięk po tykaniu metronomu, pozostały w ośrodkowym układzie nerwowym.

Wypracowanie OW odroczonego jest trudniejsze niż wypracowanie O W równoczesnego, a jeszcze trudniej wytworzyć O W śladowy. Aby otrzymać OW śladowy, można zacząć od wypracowania OW równoczesnego, następnie przerobić go na OW odroczony i wreszcie dopiero na końcu na zamierzony OW śladowy.

Hamowanie odraczające. W dobrze utrwalonych OW odroczonych i śladowych reakcja pojawia się dopiero tuż przed chwilą, w której zgodnie z planem ma zadziałać Sb. Na przykład w jednym z eksperymentów Pawłowa podawano pokarm regularnie 180 sekund po wprawieniu w ruch Sw: w tych warunkach wydzielanie śliny zaczynało się mniej więcej na 30 sekund przed podaniem pokarmu. Skąd bierze się to odroczenie? Pawłów wyjaśniał je hamowaniem wewnętrznym. Przyjmował, że przy odruchu odroczonym Sw wywołuje w ośrodku nerwowym dwa procesy – pobudzenie, a równocześnie stan zahamowania, który blokuje proces pobudzenia. Gdy zbliża się chwila pojawienia się Sb, hamowanie ustępuje a wyswobodzony proces pobudzenia wywołuje reakcję ślinową. Łatwo można się domyślić, że wyjaśnienie to nie uniknęło krytyki ze strony przeciwników teorii uważającej hamowanie za proces powstrzymujący reakcję. Guthrie (1933) twierdzi, że wszelkie warunkowanie ma charakter równoczesny. Odroczenie reakcji tłumaczy on tym, że pod wpływem Sw zwierzę zajmuje określoną postawę albo zaczyna wykonywać jakieś długotrwałe działanie. Na przykład działanie wywoływane przez metronom mogłoby polegać na wpatrywaniu się w miskę pokarmową, a wewnętrzne bodźce, jakimi działa ta reakcja motoryczna na układ nerwowy, przyczyniałyby się do jej podtrzymania przez pewien okres czasu. Jednakże w miarę trwania pauzy ta przystosowawcza postawa ulegałaby pewnym stopniowym zmianom, aż wreszcie w chwili karmienia reakcja wywołana przez bodziec bezwarunkowy powiąże się warunkowo tylko z tymi określonymi bodźcami kinestetycznymi, które wystąpią w tym właśnie okresie. Istotnie, Pawłów obserwował, że w pierwszych fazach pauzy pojawiała się u psów postawa senna, która w miarę zbliżania się chwili karmienia ustępowała miejsca czujności – przy jego założeniach jednak był to doskonały dowód, iż w ośrodkach nerwowych zachodzą stany ośrodkowego hamowania i pobudzenia. Postawę senną porównywał on z hipnozą lub snem, tj. dwoma stanami, które przypisywał rozlanemu hamowaniu wewnętrznemu.

Leave a reply

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>