Skomasowanie ćwiczeń w przeciwieństwie do ćwiczenia z przerwami

Jednakże w świetle późniejszych eksperymentów, przeprowadzonych zarówno przez tych samych badaczy, jak i przez innych, którzy podawali w wątpliwość ich wnioski, fakt, że szczury o tyle łatwiej uczą się położenia pokarmu niż skręcania ku niemu, okazał się nie jakąś stałą ich cechą, lecz wynikiem pewnych konkretnych warunków eksperymentu. Wymienimy kilka warunków, które, jak stwierdzono, mają wpływ na stopień trudności jednego i drugiego typu uczenia się.

– 1. Stosowana metoda (czy z poprawką, czy bieg po biegu). Możemy nawiązać do naszej dyskusji nad tymi metodami na str. 148-150. Stosowanie w eksperymentach metody z poprawką przeciwdziała – jak na to już wskazywaliśmy przy omawianiu wyników – uczeniu się skręcania. Gdy pokarm z próby na próbę przekładano z jednej skrzynki do drugiej, niektóre szczury wytwarzały nawyk chodzenia zawsze najpierw do jednego miejsca, a dopiero potem – w razie potrzeby {tj. gdy nie znalazły pokarmu) – przechodziły do drugiego . Kiedy jednak pokarm znajdował się zawsze w tym samym miejscu, możność poprawienia błędu stanowiła nie utrudnienie, lecz pomoc w nauce miejsca. Kiedy zdano sobie z tego sprawę i przeanalizowano (Kalish, 1946) tę właściwość metody z poprawką, powtórzono pierwotne eksperymenty, stosując jednak metodę bieg po biegu (Tolman, Ritchie i Kalish, 1947b). Gdy szczur zrobił zły wybór, wyjmowano go i natychmiast umieszczano ponownie w tym samym punkcie startowym co poprzednio, tylekroć, aż dokonał wyboru prawidłowego. W ten sposób wzmacniane były tylko biegi bezpośrednie, z punktu startowego przez punkt wyboru do prawidłowej skrzynki, i tym samym nie powstawały nawyki położenia, zakłócające przebieg eksperymentu. W tych warunkach większość szczurów z tej grupy, która uczyła się skręcania, opanowała zadanie, ale mimo to grupa ucząca się miejsca ciągle jeszcze miała lepsze wyniki, jak to pokazują krzywe uczenia się na rysunku 21-16. Autorzy potwierdzili więc swój pierwotny wniosek, ,,że – przynajmniej w prostych problemach labiryntowych – podstawowym czynnikiem w uczeniu się jest przestrzenne położenie punktu docelowego w stosunku do otoczenia pozalabiryntowego” h

– 2. Skomasowanie ćwiczeń’w przeciwieństwie do ćwiczenia z przerwami. Wykonywanie skrętów za każdym razem w jedną i tę samą stronę napotyka opór ze strony znanej nam już tendencji do alternacji (str. 142), którą usiłuje się tłumaczyć przez „hamowanie reaktywne”. Hamowanie to jednak w miarę upływu czasu gwałtownie słabnie. Na tej podstawie Thompson i Thompson (1949) postawili hipotezę, że silne skomasowanie kolejnych prób będzie sprzyjało uczeniu się położenia, natomiast przedzielenie poszczególnych prób 15-mmutowymi przerwami powinno sprzyjać uczeniu się skręcania. Przeprowadzone eksperymenty potwierdziły tę hipotezę.

– 3. Wstępny trening. We wszystkich laboratoriach jest powszechnym zwyczajem, że przed rozpoczęciem właściwego eksperymentu nad uczeniem się przyzwyczaja się zwierzęta do całej procedury i do tego typu urządzeń, jakie mają być stosowane w doświadczeniach. Otóż przypuśćmy, że w ramach takiego wstępnego treningu z labiryntem krzyżowym najpierw podamy zwierzętom kilkakrotnie pokarm w obu skrzynkach, a potem będziemy od nich wymagać kierowania się stale do jednej i tej samej skrzynki. Pod wpływem takiego ćwiczenia zwierzęta będą, rzecz jasna, czasem zbliżać się do jednej, a czasem do drugiej skrzynki, co będzie stanowiło przeszkodę w uczeniu się położenia, ale za to może pomóc w uczeniu się skręcania. Hipoteza ta nie została jeszcze dokładnie sprawdzona, chociaż tu i ówdzie można znaleźć w literaturze fakty, które przemawiają na jej korzyść.

– 4. Wskaźniki położenia. Trzeba zdać sobie sprawę, że właściwie nie istnieje nic takiego jak położenie absolutne. Każdy przedmiot jest położony zawsze w jakimś otoczeniu, czyli w stosunku do innych przedmiotów. W rozważanych przez nas eksperymentach szczury zwykle miały do dyspozycji jakieś pozalabiryntowe wskaźniki orientacyjne, po których mogły rozpoznać położenie pokarmu, na przykład skrzynka pokarmowa stała koło zapalonej lampy, tak że kierując się ku światłu szczur trafiał prosto do pokarmu. Gdyby jednak cały trening miał tylko taki wynik, że szczur nauczył się zmierzać ku światłu, nie byłoby mowy o prawdziwym uczeniu się położenia przedmiotów w przestrzeni. Dla rozstrzygnięcia tej kwestii, Blodgett, McCutchan i Mathews (1949) przeprowadzili eksperyment, w którym ustawiali prosty labirynt T w ten sposób, że jedno ramię prowadziło prosto w kierunku okna, a drugie ramię – prosto od okna. Labirynt umieszczano albo tuż koło okna, albo o metr dalej, ale pod tym samym kątem do kierunku padania światła. Szczury łatwo uczyły się skręcać w prawo, tj. w kierunku od okna: i to w jednym i drugim położeniu labiryntu na przemian. Gdy jednak trzeba było skręcać na przemian w prawo przy położeniu labiryntu blisko okna, a w lewo przy położeniu dalej od okna, zadanie okazało się albo bardzo trudne, albo w ogóle niemożliwe do opanowania, choć położenie skrzynki z pokarmem było stale takie samo h Innymi słowy, szczury uczyły się łatwo biegać zawsze od okna, ale trudno im było nauczyć się biegać w połowie przypadków od okna, a w połowie ku oknu. Inne warianty tego eksperymentu również doprowadziły do wniosku, że szczury znacznie łatwiej uczą się kierunku niż położenia.

Wszystkie te eksperymenty z labiryntami, o jednym punkcie wyboru nie rozpraszają jednak wątpliwości, czy szczur naprawdę uczy się położenia skrzynki pokarmowej w otoczeniu, czy też po prostu uczy się chodzić w kierunku do światła albo od światła, bądź też – przy innym układzie warunków – orientuje się według brzęczyka czy gorącego kaloryfera. Tkwi tu pewna trudność eksperymentalna, której dotąd N nie przezwyciężono. Jednak w labiryntach bardziej skomplikowanych, w których właściwa droga biegnie w różnych kierunkach, żaden „nabyty tropizm” tego rodzaju nie mógłby zaprowadzić zwierzęcia prosto do skrzynki pokarmowej. W odniesieniu do ludzi zaś byłoby już oczywistym absurdem w ogóle nawet zastanawiać się, czy potrafią oni poznawać swe otoczenie, czy też muszą się ograniczyć do orientacji w kategoriach organizmu i ewentualnie jakichś nabytych tropizmów.

Leave a reply

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>