Popęd i potrzeba – kontynuacja

Niektóre potrzeby organiczne można ogromnie spotęgować przez usunięcie pewnych gruczołów dokrewnych. Na przykład potrzebę soli można wzmóc usuwając nadnercza. Kora nadnerczy dostarcza hormonu, który zapobiega nadmiernej utracie chlorku sodu przez nerki. Jeśli więc zwierzę nie ma dostępu do jakiegoś zewnętrznego źródła soli, z którego może uzupełniać braki, to usunięcie nadnerczy grozi mu bardzo szybką śmiercią. Gdy do klatki szczura z usuniętymi nadnerczami wstawić dwa naczynia, jedno napełnione zwykłą wodą, a drugie 3-procentowym roztworem soli, to okaże się, że ten silny roztwór soli, którego normalnie szczury nie chcą pić, zwierzę będzie przekładać nad zwykłą wodę. Szczur koryguje w ten sposób niedobór soli i utrzymuje się w dobrym stanie. Przy wyborze słonej wody szczur kieruje się zmysłem smaku: upodobanie do słonej wody zanika z chwilą, gdy zwierzęciu przeciąć nerwy smakowe (Richter, 1947).

Jak potrzeba organiczna może aktywizować popęd? W jaki sposób brak soli we krwi może oddziaływać na układ nerwowy i wywoływać odpowiednie zachowanie? Istnieją dwie możliwe drogi takiego oddziaływania: za pośrednictwem receptorów obwodowych, takich jak pączki smakowe języka, i za pośrednictwem ośrodków nerwowych pobudzanych przez skład chemiczny krążącej krwi. (Tak na przykład ilość dwutlenku węgla we krwi reguluje czynność ośrodka oddechowego: im więcej dwutlenku węgla, tym bardziej rośnie reaktywność ośrodka i tym szybsze staje się oddychanie: str. 252, t. I).

Być może więc, że głód soli zwiększa wrażliwość kubków smakowych na sól – obniża próg wrażliwości. Dla sprawdzenia tej hipotezy Pfaff- man i Barę (1950) oddziaływali słabymi roztworami soli na język szczura, jednocześnie odprowadzając i wzmacniając prądy czynnościowe z nerwów smakowych (str. 437, t. I). Jednakże uzyskali te same wartości progów, zarówno u szczurów normalnych, jak i pozbawionych nadnerczy. A więc apetyt na sól musi mieć swe źródło w ośrodkach nerwowych, a nie w samych receptorach. Gdy w jednym naczyniu znajduje się zwykła woda, a w drugim słona, normalny szczur nie wykazuje żadnej preferencji dopóty, dopóki roztwór soli jest bardzo słaby: gdy jest on umiarkowanie silny, zwierzę woli roztwór soli od zwykłej wody: jednakże nie chce go już pić, gdy stężenie soli przekracza 2 procent. Natomiast szczur z usuniętymi nadnerczami woli nawet najsłabszy roztwór soli – byleby tylko jego stężenie przekraczało próg – i o ile nie ma dostępu do roztworu silniejszego, będzie go pił w ogromnych ilościach, ponadto jednak będzie on pił także silne roztwory, których nie chcą pić szczury normalne (Young i Chaplin, 1949: Pfaffman i Barę, 1950).

Leave a reply

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>