Nastawienie jako czynnik warunkowania – kontynuacja

Chyba najwcześniejszą próbę zbadania tego OW u człowieka przeprowadził Lashley (1961a,b). Wynalazł on specjalny „kubek przyssawkowy”, który dawał się przyssać do wewnętrznej strony policzka i służył do zbierania śliny. Lashley zrezygnował jednak wkrótce z dalszych badań, ponieważ przekonał się, że badany zbyt łatwo domyślał się celu eksperymentu, wskutek czego OW byl bardzo niestały. Podobną metodę zastosowali Krasnogorski i Lenz (Razran, 1933) i uzyskali pewne powodzenie, może dzięki temu, że zastosowali lepszą kontrolę bodźców. Nową, prostą metodę rejestrowania reakcji ślinowych u człowieka przedstawił Razran w 1935 r. Używał on małych zwitków waty dentystycznej, które włożone pod język badanego nasiąkały śliną. Ważąc zwitek waty przed włożeniem jej do ust i po minucie trzymania jej w ustach mógł łatwo określić, ile śliny wsiąkło w watę. Stosując tę technikę można było badać równocześnie kilka osób, ponieważ zwitki waty po wyjęciu z ust trzymano w nieprzemakalnych kopertach aż do chwili, gdy E mógł je zważyć. Rzecz jasna, że sama wata stanowiła już czynnik pobudzający do wydzielania śliny, toteż w danych eksperymentalnych należało wprowadzić poprawkę określając i odejmując od rezultatów „stałą” ilość śliny wydzielanej pod wpływem waty.

W pierwszym z podstawowych doświadczeń, przeprowadzonych za pomocą tej metody, Razran (1935) przebadał 37 osób, zużywając na to ponad 800 godzin posiedzeń eksperymentalnych. Jako bodźce warunkowe stosował metronom, zgłoski bezsensowne, słowa i liczby: rolę bodźców bezwarunkowych pełniły (w kolejności od działających najsilniej do działających najsłabiej): jedzenie precli, przypatrywanie się komuś jedzącemu precle, ssanie cukierka miętowego, myśl o befsztyku lub o preclach. Ani powstawanie, ani wygasanie odruchów warunkowych nie przebiegało jednak regularnie. Jeden badany wytwarzał OW już po kilku próbach, inny w ogóle go nie wytwarzał, a u trzeciego stała ilość śliny wydzielanej pod wpływem drażnienia przez watę nawet zmniejszała się z chwilą zadziałania Sw. Razran wysnuł stąd wniosek, że różnice te były wywołane różnymi postawami badanych, tj. czynnikiem, którego instrukcja ściśle nie określiła. Kierując się tą hipotezą próbował udzielać badanym odpowiednich instrukcji, raz pozytywnych, a raz negatywnych. Gdy np. polecał im, aby usiłowali skojarzyć zgłoskę bezsensowną z jedzeniem precli, zwykle dostawał wyniki dodatnie, gdy jednak kazał im uważać, aby takie skojarzenia u nich nie powstawały, na ogół efekt warunkowania wynosił zero, tj. był negatywny. Razran wyjaśniał uzyskane rezultaty następująco. U osób dorosłych OW zależy od dwóch czynników: 1) czynnika fizjologicznego, stopniowanego, związanego z liczbą powtórek i z „siłą” związku, który powstaje wówczas pomiędzy dwoma bodźcami, oraz 2) czynnika psychologicznego, jakościowego, który może występować tylko w dwóch odmianach, dodatniej lub ujemnej. Czynnik pierwszy działa również u zwierząt i właśnie do niego stosują się bezpośrednio prawa warunkowania. Drugi czynnik rozwija się u dziecka w wieku około 3-5 roku życia i zaciemnia wpływ czynnika pierwszego. Ubiegłe doświadczenie O, działające za pośrednictwem symboli werbalnych, tworzy osobny „system”, którego funkcją jest „wybór i odrzucanie”. W ostatecznej instancji powstanie tego systemu można wyjaśniać za pomocą zasad warunkowania, ale sam system już wytworzony działa według zupełnie innych praw.

Leave a reply

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>