ISTOTA WZMACNIANIA

Jak widzieliśmy przed chwilą, charakterystycznym rysem metody Pawłowa było to, że bodźce i reakcje były w niej całkowicie zależne od E, to zaś, czy zwierzę wykonało daną reakcję, czy nie, nie miało wpływu na ekspozycję Sb. Powstający O W, mianowicie wydzielanie śliny w odpowiedzi na ton, wzmacniano stale odruchem bezwarunkowym, czyli wydzielaniem śliny w odpowiedzi na działanie pokarmu, bez względu na to, czy Rw na ton wynosiła zero kropel śliny, pięć czy pięćdziesiąt kropel2. Wzmocnienie nie miało tu charakteru nagrody czy kary za ślinienie się. Tego dość wyraźnego momentu nie dostrzegli jednak niektórzy z pierwszych badaczy odruchów warunkowych. Na przykład Watson (1916, 1919) używał czasami jako bodźca naelektryzowanej kraty, a zwierzę mogło reagować usuwając nogę z kraty i unikając w ten sposób uderzenia prądem. Watson nazywał to doświadczenie eksperymentalnym badaniem warunkowania, ale Sb określał na jednej stronie swej pracy jako karę, a na drugiej jako Sb. Może lepiej byłoby zachować termin „warunkowanie” dla warunkowania klasycznego, dla eksperymentów zaś, w których ekspozycja Sb zależy od tego, jak zareaguje osobnik, używać innych nazw (Schlosberg, 1937b). Jednakże eksperymenty takie utarło się nazywać warunkowaniem instrumentalnym, a przymiotnik ten określa podstawową różnicę między nimi a klasycznym OW3.

W oryg.: putting all OUT eggs in one basket, tj. „wkładać wszystkie jaja do jednego koszyka”. (Przyp. tłum.). W terminologii oryginalnych prac Pawłowa mówiło się raczej o wzmacnianiu odruchu warunkowego bodźcem bezwarunkowym, a nie odruchem bezwarunkowym. (Przyp, tłum.).

Mianowicie te, że reakcja stanowi tu pewnego rodzaju narzędzie, czyli „instrument” zdobycia lub uniknięcia Sb, stąd pochodzi nazwa. (Przyp, tłum.). cji zapobiegawczej, mianowicie z tą chwilą, gdy szczur zaczyna już na sam widok klatki {Sw} reagować ciągłym naciskaniem dźwigni.

Warunkowanie operacji zdobywania Sb (operant conditioning). Zasługą Skinnera (1932, 1938) jest takie uproszczenie dawnej techniki skrzynek problemowych (Thorndike, 1898), że eksperyment ten można nazwać badaniem warunkowania. Szczura umieszcza się w małej skrzynce, w której znajduje się dźwignia i automat dostarczający pokarm. Naciśnięcie na dźwignię (Rio) sprawia, że do miski wpada mała pastylka pokarmu (Sb), którą szczur zjada (Rb). Niełatwo tu określić, co jest bodźcem warunkowym (Sm) – może nim być widok dźwigni łub jej zapach. Fakt, że przy tym urządzeniu nie da się zastosować Sw, który byłby dostępny kontroli eksperymentalnej, uniemożliwił posłużenie się typowymi wskaźnikami siły OW, takimi jak procentowa częstość występowania reakcji lub jej czas utajenia. Wskutek tego za podstawowy wskaźnik Skinner uważał szybkość reagowania (rys. 19-1, 19-2). W nowszych badaniach nad warunkowaniem operacji zdobywania Sb często używano odrębnych Sw, co umożliwiło stosowanie innych wskaźników siły warunkowania.

Porównanie warunkowania klasycznego z warunkowaniem operacji zdobywania Sb

Znaczenie eksperymentów przeprowadzonych nad warunkowaniem operacji zdobywania Sb polega na tym, że w procesie tym występuje specyficzny sposób posługiwania się wzmocnieniem. W przeciwieństwie do warunkowania klasycznego pokarm (Sb) pojawia się tu dopiero pod tym warunkiem, że osobnik wykona Rw. Wykresy na rys. 19-3 przedstawiają oba typy procesów. Zauważmy, że typy te zdają się mieć zupełnie inny charakter.

Wiele prób przedsięwzięto, aby oba te procesy sprowadzić do jednego schematu, ale nikomu to się nie udało w sposób zadowalający. Być może, istnieją co najmniej dwa różne typy warunkowania, a każdym z nich rządzi inne prawo wzmacniania. Sprawą tą zajmiemy się bliżej za chwilę, na razie zaś stwierdzimy, że oba typy warunkowania, zarówno warunkowanie klasyczne, jak i warunkowanie operacji zdobywania Sb, mają jednak wiele cech wspólnych: przy obu występuje generali- zacja, wygasanie, hamowanie wewnętrzne i wiele innych podobnych zjawisk. Dalej, w obu tych sytuacjach eksperymentalnych występuje typowy ciąg bodźców i reakcji:

Taki ciąg widzimy wyraźnie na wykresie (rys. 19-3) warunkowania operacji zdobywania Sb, ale spotykamy się z nim również w większości eksperymentów przeprowadzanych nad klasycznym warunkowaniem,

Leave a reply

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>