CZYNNIKI WPŁYWAJĄCE NA DZIAŁANIE

Uciekając się raz jeszcze do symboli wprowadzonych w rozdziale pierwszym, możemy powiedzieć, że zarówno motywacja, jak i wyuczona zdolność są to czynniki O, które tkwią już w organizmie w momencie, gdy ma być wykonana’ reakcja, czyli gdy ma nastąpić działanie. Jednakże w miarę możności reguluje się je za pośrednictwem czynników A, czyli uprzednich operacji eksperymentatora. W ten sposób wyuczona zdolność, będąc czynnikiem O, zależy (po części) od liczby uprzednich prób, czyli od czynnika A, zaś popęd, inny czynnik O, można regulować takim czynnikiem A, jak – w eksperymentach nad zwierzętami – liczbą godzin, które upłynęły od ostatniego karmienia. Do wielu podstawowych eksperymentów nad motywacją najlepszy materiał badawczy stanowią zwierzęta.

Największy wkład do analizy czynników, które mają wpływ na działanie, wniósł Clark Hull (1943, 1950a, 1951). Wyuczoną zdolność, którą nazywa siłą nawyku i oznacza literą H, wyprowadza on z kilku zmiennych A, którymi tu nie będziemy się zajmować. Motywację rozłożył Hull także na kilka czynników, takich jak popęd (D) i motywacja związana z przynętą (incentive motivation – K). Na przykład w przypadku głodu, siła D zależy od czasu, jaki upłynął od ostatniego karmienia, natomiast siła K zależy od ilości pokarmu dawanego jako nagroda za właściwą reakcję. Działa tu także czynnik hamujący (i), czy raczej zespół takich czynników, który przeciwdziała czynnikom pozytywnym wzmagającym motywację: zależy on od ilości pracy czy wysiłku włożonego w dane działanie i od długości czasu przeznaczonego na odpoczynek pomiędzy próbami. Hull usiłuje skwantyfikować każdą zmienną O przez opracowanie wzoru na jej zależność od jakiejś zmiennej A. Przypuśćmy, że chciałby on skwantyfikować taki czynnik, jak na przykład głód, przy czynności zdobywania pokarmu, powiedzmy, przy naciskaniu dźwigni w skrzynce Skinnera. Utrzymując wówczas wszystkie inne czynniki określające motywację i siłę nawyku na stałym poziomie zmieniłby czas od ostatniego karmienia i mierzył jakąś zmienną R, na przykład okres utajony reakcji naciskania dźwigni. Okres utajony reakcji, w miarę wydłużania pauzy od ostatniego karmienia od 1 do 24 godzin, może się zmniejszyć od 60 do 15 sekund (Perin, 1942: Saltzman i Koch, 1948: Kimble, 1951). Do danych takich można dobrać odpowiednie, jak najprostsze i najracjonalniejsze równanie, które będzie pożądanym wzorem na siłę popędu głodu. Jedyną poważną komplikację w tym wszystkim stanowi fakt, że istnieje liilka różnych miar wykonania danej czynności (str. 24, 25, t. I), tak że wydaje się konieczne odniesienie każdej miary empirycznej do jakiejś jednej, centralnej, idealnej miary wykonania1 (którą Hull nazywa „potencjałem reakcji” – reaction potential)2. Nie będziemy tu podejmować próby sprawdzenia trafności wzoru Hulla ani oceniania wartości jego systemu w ogóle. Jednakże, niezależnie od takiego czy innego stanowiska w tej sprawie, wydaje się, że pewne wyróżnione przez niego czynniki motywacyjne możemy z pożytkiem wykorzystać w analizie motywacji.

Przy omawianiu czynników motywacyjnych wygodnie będzie rozszerzyć znaczenie terminu „motywacja” rozumiejąc go jako równoznaczny z „mobilizacją” czy „aktywizacją” organizmu, tak aby objąć nim wszystkie czynniki O nie zaliczane do „zdolności”. Omawianie ich rozpoczniemy od pewnego czynnika bardzo ogólnego.

Leave a reply

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>