Badania nad ZPB

Badania za pomocą stojaka do skoków kontynuowali Tolman i Minium (1942). Uczyli grupę szczurów odróżniać najpierw barwę białą, jako wskaźnik dodatni, od barwy czarnej: ćwiczenie trwało szereg dni, aż do uzyskania prawie bezbłędnego odróżniania. Liczba reakcji ZPB była duża w okresie aktywnego uczenia się, następnie zaś znacznie się obni-

Na marginesie tych wywodów należałoby zauważyć, że w obu opisanych sytuacjach eksperymentalnych wyniki wzrokowe były „takie same”, tylko fizykalnie, natomiast różniły się wyraźnie swoim znaczeniem sygnałowym: przy tonie dodatnim wskaźnikiem był lewy korytarz, przy ciszy – prawy. Fakt, że ZPB odgrywało w tych sytuacjach pewną rolę, można tłumaczyć tym, iż u szczura spostrzeganie jest nie tylko odbiorem bodźców, ala też orientacją w ich sygnałowym znaczeniu. (Przyp. tłum.).  żyła. 2 kolei zadanie utrudniano, mianowicie zamiast barwy białej podstawiano jako bodziec dodatni jasny odcień barwy szarej. W tej sytuacji ponownie pojawiało się kilka błędów, a liczba ZPB przez pewien czas wzrastała, aby potem, z chwilą gdy zwierzę odzyskało prawie całkowitą sprawność odróżniania, znów zmaleć. Wtedy jeszcze raz utrudniano zadanie wprowadzając jako bodziec dodatni barwę ciemnoszarą. W rezultacie pojawiało się wiele błędów, a liczba ZPB rosła i nadal pozostawała duża. Na podstawie ogólnego opisu zachowania się można powiedzieć, że szczury postępowały tu podobnie jak ludzie badani w eksperymencie psychofizycznym. Podobieństwa te są dwojakie: 1) nauczywszy się już „instrukcji” w pierwszej części eksperymentu, czyli przy odróżnianiu barwy białej od czarnej, zwierzęta zaczynały wykonywać więcej reakcji ZPB z chwilą, gdy odróżnianie stawało się trudniejsze: 2) pojawienie się błędów wydłużało czas reakcji i sprawiało, że szczury dokładniej przyglądały się bodźcom. Pod wpływem powodzenia i u szczurów, i u ludzi występuje skłonność do skracania czasu reakcji i zwracania mniejszej uwagi na właściwe wskaźniki, dopiero błędy ponownie zmuszają badanego do większej staranności i większego wysiłku. Inne przykłady takiego zachowania się zaobserwował Crannel (1942) w badaniach odmiennego rodzaju. . się zdaje, pomaga mu w tym. Jest to jeszcze jeden przykład konfliktu, jaki w początkach uczenia się wskaźnika zachodzi pomiędzy posługiwaniem się tym wskaźnikiem a jakąś tendencją działającą u badanego. Czasami źródłem ZPB bywa nie tyle taki konflikt, ile niepewność. Gdy zwierzę nauczyło się już systematycznie posługiwać pewnymi wskaźnikami, a potem, zamiast tego wskaźnika, podstawiamy jakiś inny, podobny do niego, badany staje się niepewny, zaczyna wahać się i pojawiają się u niego reakcje ZPB. Jeden przykład takiego zachowania się omówiliśmy już uprzednio, mianowicie wypadek, w którym po gruntownym wyuczeniu się odróżniania barwy białej od czarnej podstawiano barwę szarą zamiast białej. Inne przykłady podaje Lashley ze swych badań przeprowadzonych metodą bodźców równoważnych (str. 99, 100). Jeśli bodziec, podstawiony zamiast wskaźnika dodatniego niezbyt się od niego różni, zwierzę kieruje się nim systematycznie, choć z wahaniem i przy udziale reakcji ZPB, jeśli jednak oba bodźce są bardzo różne, badany z powrotem zaczyna reagować według nawyku wybierania pewnego określonego kierunku.

Badania nad ZPB przyniosły kilka interesujących wyników. Może najważniejszy z nich to wykazanie, że dla opanowania pewnego sposobu systematycznego reagowania, dostosowanego do nowej sytuacji, badany musi przezwyciężyć różne nawyki i upodobania. Wchodząc w taką nową sytuację zwierzę wnosi w nią pewne tendencje do określonego sposobu postępowania i musi je dopiero zwalczyć. Dlatego też w pierwszych fazach uczenia się badany orientuje się zwykle według wskaźników fałszywych, a właściwa orientacja w sytuacji jest uzależniona od odrzucenia ich. Uczący się nie zaczyna nigdy od zera, lecz startuje stale z pewnym obciążeniem.

Leave a reply

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>