Daily Archives 10/15/2015

Teorie efektu cx. II

Teoria redukcji popędu. Jedną z prób uniknięcia tego błędnego kola znajdujemy w teorii zachowania się przedstawionej przez Hulla (1943). Zamiast „czynników zadowalających” i „czynników niemiłych” wprowadza Hull pojęcie redukcji popędu. Idzie o to, że wzmocnieniu ulega każde połączenie S-R, gdy dana reakcja doprowadza do redukcji jakiegoś popędu. Gdy więc np, szczur widzi dźwignię i naciska ją, następujące po tym zjedzenie pokarmu redukuje popęd głodu i wzmacnia tendencję do naciskania dźwigni przy następnym zetknięciu się z nią. Podobnie jest u szczura uciekającego przez drzwiczki z klatki mającej podłogę, przez którą przepływa prąd elektryczny. Potężny popęd wywołany uderzeniem prądu ulega dzięki temu redukcji, toteż zwierzę znalazłszy się następnym razem w tej samej klatce okaże się skłonniejsze do szybkiego wybiegnięcia. Krytyczny czytelnik mógłby zauważyć, że i tutaj nie unikamy błędnego koła, podobnie jak w rozumowaniu Thorndike’a. Może „popęd” jest terminem bardziej obiektywnym niż pojęcie „zadowalającego czynnika”, ale jak można mierzyć popędy? Jednakże pojęcie „popęd” ma kilka zalet, których nie ma tamto. Większą część tej dyskusji przesuniemy do rozdziału pt. „Motywacja”, a tutaj wymienimy tylko dwie zalety „popędu” jako wyjaśniającej konstrukcji pojęciowej. Przede wszystkim popęd zmienia się zależnie od potrzeby, wskutek tego zaś można go regulować pozbawiając zwierzę dla celów eksperymentu danego czynnika, istotnego dla jego organizmu. Możemy wytworzyć np. „popęd 12-godzinnego głodu”, tak samo zaś można regulować pragnienie, popęd płciowy i inne popędy. Po drugie, jest rzeczą wysoce prawdopodobną, że kiedyś potrafimy utożsamić popęd z pewnymi określonymi procesami fizjologicznymi. Niektórzy zwolennicy teorii sprowadzającej wzmocnienie do redukcji popędu, jak np. Spence (1951), wolą na razie nie korzystać z fizjologii i zadowalają ‚ się pojęciem czysto psychologicznym, ale chyba rezygnacja z pomocy, wydzielniczych. Por. Majorow Istorija uczenija ob usłownych ricfleksach, 1948, str, 239. (Przyp. tłum.). jakiej mogą nam użyczyć fizjologowie w rozwiązaniu trudnego ‚problemu wzmocnienia, jest i niepotrzebna, i lekkomyślna.

Zobacz

Zmiana pragnienia na głód

Na działanie innego czynnika hamującego wskazuje zastanawiające zachowanie, jakie z reguły obserwujemy u szczurów przy zmianie pragnienia na głód. Można by oczekiwać, że w tej sytuacji szczury znalazłszy pokarm, żarłocznie się na niego rzucą. Tymczasem nic podobnego: przez kilka pierwszych prób wiele z nich w ogóle nie chce jeść, tylko stara się wydostać ze skrzynki pokarmowej, z której zawsze je wyjmowano podczas serii ćwiczebnych. Gdy zwierzęta przetrzyma się w skrzynce dłużej niż normalnie (tj. kilka sekund), niektóre zaczynają zdradzać silne wzburzenie emocjonalne, co przejawia się w wydalaniu moczu i kału (Walker, 1948: Littman, 1950). Można powiedzieć, że w toku ćwiczeń labirynt stał się dla nich miejscem do picia, ale zdecydowanie n i e miejscem do jedzenia.

Zobacz