Daily Archives 10/03/2015

Eksploracja ograniczona – kontynuacja

Tolman i Honzik przeprowadzili doświadczenie podobne do eksperymentu Blodgetta, posługując się labiryntem złożonym, który nastręczał więcej okazji do aktywności badawczej (rys. 21-18). Stosowali dwie grupy kontrolne, z których jedna znajdowała w skrzynce docelowej pokarm w każdej próbie, a druga pokarmu wcale nie otrzymywała, oraz

Zobacz

Hamowanie reaktywne a popęd badawczy

Dowody na rzecz realnego istnienia popędu badawczego przedstawiono na stronach 172, 209 i innych. Obecnie zajmiemy się takimi formami zachowania, o których trudno jest orzec, czy są one wynikiem działania tendencji badawczej, czy hamowania reaktywnego. Za dobry przykład takiego zachowania może służyć, wspomniane już zjawisko wchodzenia w tym samym punkcie wyboru na przemian raz do prawej, a raz do lewej uliczki w labiryncie (str. 143). Kiedy zwierzę w poprzedniej próbie przeszukało uliczkę prawą, to do wybrania uliczki lewej w następnej próbie może je pchać zarówno tendencja badawcza, jak i powstałe po wykonaniu w poprzedniej próbie skrętu w prawo pewne hamowanie reaktywne przeciwstawiające się wykonaniu tego samego skrętu w następnej próbie pod warunkiem, że włożona w skręt praca mięśniowa była wystarczająco duża, żeby wywołać hamowanie reaktywne, a czas, jaki upłynął pomiędzy próbami, zbyt krótki, żeby hamowanie to zdążyło się rozproszyć. I w jednym, i w drugim przypadku zwierzę będzie miało tendencję do zrobienia skrętu w lewo. Co do czynnika czasu, to widzieliśmy już (str. 143), że zmiana drogi w punkcie wyboru zachodzi nawet wówczas, kiedy przerwa między próbami jest o wiele dłuższa niż w przypadkach typowych dla hamowania reaktywnego. Co do czynnika pracy zaś, Mowrer i Jones (1943) postawili logiczną hipotezę, że skłonność do alternacji1 powinna się wzmagać wraz ze wzrostem ilości pracy włożonej w pojedynczą reakcję: jednakże eksperyment przeprowadzony w celu sprawdzenia tej hipotezy nie potwierdził jej. Dokładniej zajął się tym zagadnieniem Montgomery (1951b,c: 1952). Używając labiryntu Y, wspomnianego w poprzednim podrozdziale, stwierdził on, że stosowanie krótkiej przerwy pomiędzy próbami (20 sekund) sprzyja alternacji, jak tego można było oczekiwać na podstawie teorii hamowania reaktywnego. Ale wbrew teorii hamowania reaktywnego (i „hamowania warunkowego” – Hull, 1951) – zmienianie ilości pracy nie miało żadnego wpływu na częstość występowania alternacji. W labiryncie krzyżowym, z dwoma miejscami startowymi i dwoma skrzynkami docelowymi, szczury nie wykazywały tendencji do wykonywania na zmianę skrętów w prawo i w lewo, ale za to wykazywały zdecydowaną tendencję do wchodzenia na przemian do obu skrzynek docelowych. Otóż gdyby działało tu hamowanie reaktywne, szczury powinny by wykonywać alternatywne skręty (nie powtarzać kolejno tego samego ruchu), natomiast jeśli zachowaniem ich kierował popęd badawczy, to powinny by dążyć do zmieniania miejsc (unikać miejsc już poznanych). Umieszczono również szczura na 10 minut na bieżni o kształcie litery T, gdzie nie było pokarmu, i rejestrowano, do których części bieżni szczur kolejno wchodził, a także wszystkie skręty całego ciała włącznie z zakręcaniem z powrotem w prawo i w lewo. Także i w tej sytuacji nie zaobserwowano żadnej tendencji do robienia skrętów na przemian w prawo i w lewo, ale zaobserwowano zdecydowaną tendencję do wchodzenia w kółko kolejno do trzech głównych części T. Innymi słowy, im później szczur badał jakąś część, tym mniejsze było prawdopodobieństwo, że do ponownego badania wybierze tę samą część.

Zobacz

Hamowanie reaktywne

Czynnik ten wyzyskał w swym systemie Hull (1951). Uważa on go za popęd negatywny, za tendencję do unikania powtórzenia jakiejkolwiek reakcji ruchowej natychmiast po jej wykonaniu, zwłaszcza jeżeli reakcja ta wymaga wielkiego nakładu pracy lub wysiłku. Jest to mniej więcej to samo, co hamowanie wewnętrzne Pawiowa, wyjąwszy to, że nie ma tu żadnych prób odniesienia tego pojęcia do procesów nerwowych zachodzących w mózgu. Jeżeli ta sama reakcja powtarza się wielokrotnie w bardzo krótkich odstępach czasu, tak że możliwość odpoczynku jest niewielka, to hamowanie reaktywne gromadzi się i powoduje zmniejszenie się aktywności, mimo że siła działająca czynników motywacyjnych, popędu i przynęty, nie ulega zmianie. Jeśli zaś równocześnie wskutek nasycenia słabnie popęd lub jeśli brak nagrody obniży siłę, z jaką działa przynęta, hamowanie reaktywne spowoduje wstrzymanie aktywności. Spontaniczna restytucja po wygaszeniu następuje na skutek rozproszenia się nagromadzonego hamowania reaktywnego: tej samej przyczynie przypisuje się „reminiscencję” występującą po skomasowanym uczeniu się (str, 415), Ogólny przegląd problematyki hamowania reaktywnego można znaleźć u Solomona (1948). ‘

Zobacz

Przestrzeń w kategoriach organizmu i w kategoriach sytuacji

Błąd antycypacji widać wyraźnie na krzywych ćwiczenia- uzyskanych przez Woodburne’a (rys. 21-12). Posługiwał się on labiryntem linearnym, tak skonstruowanym, że przedstawiał dla zwierzęcia możliwie dokładnie takie same trudności jak labirynt czasowy. Dostanie się do pokarmu wymagało wykonania skrętów w kolejności, którą można symbolicznie przedstawić jako AABB. Pokarm umieszczano po strome B, a szczury – jak wskazują krzywe – bardzo prędko nauczyły się skręcać w tę stronę w ostatnim punkcie wyboru. Okazało się jednak, że zwierzęta zaczęły skręcać w stronę B również wcześniej, w trzecim punkcie wyboru, gdzie było to prawidłowe, i w drugim punkcie, co już stanowiło błąd. Jednocześnie w pierwszym punkcie wyboru stopniowo ustalał się wybór strony A.

Zobacz