Monthly Archives Sierpień 2015

Odróżnianie wielkości – dalszy opis

W zachowaniu się małp było też wiele innych szczegółów wskazujących, że zwierzęta te reagują nie na bodźce fizjologiczne, ale na spostrzegane przedmioty. Za tym wnioskiem najbardziej przemawia fakt, że motoryka małpy okazuje się dostosowana do odległości, wielkości i kształtu przedmiotów. Mimo więc najsumienniejszych wysiłków, aby ustrzec się od wszelkiego rodzaju antropomorfizmu, musimy zgodzić się z jednym z wniosków, jakie ostatecznie wysnuł Klüver ze swych obszernych badań nad małpami (1933, str. 313):

Zobacz

Generalizacja reakcji

Należy zauważyć, że we wszystkich tych eksperymentach jako Sb używano uderzenia prądem. Stosując przy wypracowywaniu klasycznego OW inne sytuacje, jak eksperymenty z mrugnięciem czy z wydzielaniem śliny, gdzie reakcja jest z natury rzeczy ograniczona do jakiegoś pojedynczego organu, trudno otrzymać – czy może tylko zauważyć – zjawisko generalizacji reakcji. Jednakże fakty tego typu występują prawdopodobnie w rozmaitych sytuacjach, w których warunkujemy operacje zdobywania Sb. Jedną z najbardziej uderzających cech uczenia się metodą prób i błędów jest właśnie eliminacja reakcji zbytecznych. Każdego, kto obserwował szczura umieszczonego po raz pierwszy w skrzynce Skinnera, bardzo irytowało, gdy widział, jak zwierzę wykonuje wszystkie możliwe reakcje, tylko nie naciska dźwigni. Jednakże w późniejszych próbach szczur od razu działa w sposób właściwy i naciska dźwignię bez żadnych zbędnych ruchów. Niezależnie od tego, czy dyfuzujne reakcje przy warunkowaniu klasycznym w pierwszych stadiach wypracowywania reakcji i eliminacja zbędnych ruchów przy warunkowaniu operacji zdobywania Sb mają taki sam mechanizm, podobieństwa między tymi dwoma grupami faktów są interesujące.

Zobacz

Dziecięce reakcje na własną nieadekwatność

Dla dziecka przegrana oznacza podważenie jego umiejętności, które poczytuje za oznakę wartości. Dlatego dziecko ma tendencję do negowania odpowiedzialności za niepowodzenie przez zanegowanie samego faktu porażki. U dorosłych najpowszechniejszą formą negacji własnej odpowiedzialności jest przerzucanie jej na innych. Tak więc widzimy marnego rzemieślnika narzekającego na swoje narzędzia, impotenta użalającego się na partnerkę i nieudacznika pomstującego na „system”. Przejawem tego mechanizmu jest obarczanie winą przypadkowej przyczyny niepowodzenia. Dziecko potykające się o zabawkę odwraca się i kopie ją z wściekłością. Wybiegiem stosowanym przez dzieci dla zatuszowania poczucia własnej nieadekwatności jest również traktowanie innych z wyższością...

Zobacz

Eksperymenty z zaspokojeniem obu popędów

W jednej skrzynce docelowej prostego labirynty T znajduje się pokarm, a w drugiej woda, ale szczur jest i nakarmiony, i napojony do syta. Czy potrafi zapamiętać położenie pokarmu i położenie wody, nie jedząc ani nie pijąc w labiryncie? Jeśli w tych warunkach szczur wielokrotnie, raz za razem, przebiega labirynt, trzeba przyjąć, że prawdopodobnie działa u niego jeszcze jakiś trzeci popęd, pchający go do skrzynki docelowej. Być może każda ze skrzynek przyciąga szczura dzięki temu, że po dojściu do niej zostaje on stale z powrotem przeniesiony do klatki mieszkalnej, co może dlań stanowić wystarczającą nagrodę (Meehl i MacCorąuodale, 1948). Zamiast klatki mieszkalnej używa się też „klatki towarzyskiej”, w której znajduje się kilka innych szczurów (Spence, Bergmann i Lippitt, 1950: Maltzman, 1950), przeniesienie do niej stanowi również dostateczną nagrodę. Jednakże nagrody te otrzymuje szczur po dojściu do jednej i drugiej skrzynki docelowej, a więc na odróżnienie obu skrzynek nie mogą one mieć żadnego wpływu. Natomiast zwierzęta łatwo nabierają nawyków kierunkowych i zaczynają odwiedzać stale jedną i tę samą stronę labiryntu: preferencje te trzeba więc albo zrównoważyć, albo też uwzględnić w ostatecznych próbach sprawdzających. Spence i Lippitt przeprowadzili długą serię prób ćwiczebnych, mających częściowo charakter wymuszony, ze szczurami do syta nakarmionymi i napojonymi, doprowadzając do tego, że każdy szczur odwiedził jednakową ilość razy obie skrzynki docelowe, zawierające: jedna pokarm, a druga wodę, po czym zastosowali sprawdzian „utajonego uczenia się” mianowicie przy wejściu do labiryntu umieszczali szczura głodnego, ale nie spragnionego, lub spragnionego, ale nie głodnego i obserwowali, czy głodny szczur pójdzie do skrzynki z pokarmem, a spragniony do skrzynki z wodą. Okazało się jednak, że nie można było zauważyć żadnej wyraźnej regularności. Powstaje natomiast pytanie, czy może przynajmniej w próbce szczurów, które nie wykazują nawyków kierunkowych, odpowiednią skrzynkę docelową wybiera więcej niż 50 procent osobników, czyli więcej niż przy rozkładzie czysto przypadkowym. Różni eksperymentatorzy przebadali kilka takich próbek w trochę odmiennych warunkach i okazało się, że istotnie we wszystkich wypadkach więcej niż 50 procent szczurów dokonywało prawidłowego wyboru. Szczegółowe wyniki przedstawiły się następująco (liczba poprawnych wyborów dokonanych przez szczury w pierwszej próbie sprawdzającej):

Zobacz