Monthly Archives Lipiec 2015

PAWŁOWOWSKI ODRUCH WARUNKOWY

Pawłów i jego współpracownicy bardzo prędko uzyskali dane wskazujące, że znajdują się na dobrej drodze do rozwiązania swego nowego zadania. Przekonali się, że owo „psychiczne” wydzielanie, tak samo jak zwykłe odruchy wydzielnicze, jest wywoływane przez bodźce. Jednakże stosunek zachodzący pomiędzy bodźcami a reakcjami wydzielniczymi, był tu zmienny, kształtował się rozmaicie, zarówno u różnych psów, jak też u tego samego psa w różnych okresach czasu. Na przykład widok pewnej określonej miski z pokarmem lub innej części urządzenia eksperymentalnego u jednego psa wywoływał silny ślinotok, a u drugiego bardzo mały, albo też w ogóle nie powodował ślinienia się. Pawłów doszedł do wniosku, że te wahnięcia muszą być związane z ubiegłym doświadczeniem każdego zwierzęcia i że w mózgu psów musiał kiedyś powstać związek bodźca z reakcją. Żywił nadzieję, że eksperymentalne badania nad tymi nabytymi reakcjami rzucą pewne światło na naturę procesów zachodzących w mózgu i wykażą, iż czynności półkul mózgowych stanowią dla fizjologii przedmiot badania w stopniu nie mniejszym niż funkcje narządów trawiennych. Utrzymywał on, że reakcje dochodzące do skutku za pośrednictwem półkul mózgowych mają takie samo prawo do nazwy „odruch” jak te, w których pośredniczą ośrodki podkorowe, jeżeli wykażemy, że i one podlegają określonym prawom.

Zobacz

UCZENIE SIĘ ODRÓŻNIANIA BODŹCÓW

Jeden z typowych eksperymentów stosowanych w psychologii zwierząt stawia badanemu zadanie wyboru pomiędzy dwoma drzwiczkami albo dwoma korytarzami prowadzącymi do małych komórek. W jednej komórce badany znajduje nagrodę, a w drugiej nie, czasami spotyka się nawet z karą. Jeśli „dodatnie” drzwiczki albo „dodatni” korytarz zawsze są położone po prawej albo zawsze po lewej stronie, problem ten nie przedstawia dla zwierzęcia trudności. Tak dzieje się na przykład w wypadku prostych labiryntów. Ale w tym typie doświadczeń, którym zajmujemy się obecnie „dodatnie” drzwiczki lub „dodatni” korytarz są położone czasem po prawej, a czasem po lewej stronie, natomiast oznacza się je pewnym znakiem lub wskaźnikiem, którego zwierzę musi się nauczyć, aby trafić do miski z pokarmem. Drzwiczki „ujemne” czy „ujemny” korytarz albo nie mają żadnego znaku, albo też oznacza się je jakimś odmiennym od tamtego wskaźnikiem. Jeśli za wskaźniki obierzemy dwie kartki, białą i czarną, przyczepione do drzwiczek lub do ścian korytarza, z tym, że biała kartka jest wskaźnikiem dodatnim i że często przenosi się ją z jednej strony na drugą – rozwiązanie zadania okazuje się dla zwierzęcia zdumiewająco trudne. Trzeba wielu prób, aby badany nauczył się systematycznie kierować wskaźnikiem dodatnim.

Zobacz

Zapominanie – dalszy opis

Natychmiast po osiągnięciu tego kryterium wygasania drzwi skrzynki startowej zamykano na 1, 3, 6 lub 10 minut w celu wywołania spontanicznej restytucji, Ponieważ wszystkich szczurów było 20, na każdy okres restytucji mogło ich przypaść tylko po pięć. Ale i tak punkty reprezentujące uzyskane wyniki (na wykresie znaczone za pomocą x x) wykazują zdumiewającą regularność. Zauważmy, że wygaszanie doprowadzono aż „poniżej zerał\ tzn. kryterium wygasania było dłuższe niż pierwszy okres utajenia w serii z uczeniem się. Nawet 10 minut spontanicznej restytucji nie wystarcza do tego, aby reakcja cofnęła się aż do teoretycznego zera (kółko na lewym krańcu wykresu A)

Zobacz

Redukcja popędu przy warunkowaniu klasycznym

Z dodatkowymi trudnościami spotykamy się z chwilą, gdy teorię wzmacniania jako redukcji popędu próbujemy zastosować do warunkowania klasycznego, Trudność tę przesłania czasem niedokładne posługiwanie się terminem „wzmocnienie”. Na przykład ostatnio Spence (1951), w rozdziale pt. „Teoretyczne interpretacje uczenia się”2, powtarza wyjaśnienie pawłowowskiego warunkowania odruchów ślinowych, przedstawione przez Hulla w 1942 r. w następujących słowach: „stan rzeczy: pokarm w pysku stanowi wzmocnienie, najprawdopodobniej wtórne, dzięki uprzedniemu skojarzeniu tego bodźca z redukcją głodu”. Wyjaśnienie takie mogłoby wytłumaczyć wzmacnianie już istniejącego OW, ale przecież na początku eksperymentu nie ma jeszcze połączenie Sw-Rw, które mogłoby ulec wzmocnieniu. Na przykład na błysk światła (Sw) pies

Zobacz

Skrzyżowane odwracanie popędów

W eksperymencie tym używano prostego labiryntu T albo Y, w którym jedna skrzynka docelowa zawierała pokarm, a druga wodę. Szczur spragniony, a zarazem syty, łatwo uczył się chodzić do skrzynki z wodą, a unikać skrzynki z pokarmem, ponieważ jednak stosowano biegi wymuszone, docierał też często do skrzynki z pokarmem i mógł zaobserwować jej położenie. Tak wyglądało ćwiczenie wstępne. Z kolei przeprowadzano badanie, mianowicie szczura głodnego, ale już nie spragnionego, umieszczano przy wejściu do labiryntu. Przypuszczalibyśmy, że w tej sytuacji zwierzę pobiegnie do pokarmu, który przecież tak często oglądało, dzieje się jednak inaczej: szczur w dalszym ciągu biegnie do skrzynki z wodą, do której chodził przedtem. Taki wynik uzyskali Spence i Lippitt (1940, 1946), a w zasadzie potwierdziły go także badania innych eksperymentatorów.

Zobacz

Istota kontroli woluntarnej

Razran nie zadowolił się tylko wykazaniem roli, jaką odgrywają postawy badanego w wytwarzaniu OW, lecz wynalazł również (1939) pewną prostą technikę kontrolowania tego czynnika. Mianowicie przez dłuższy okres, w czasie którego badany zajęty był jedzeniem, eksponował on całą serię Sw, udzieliwszy uprzednio badanym fałszywej informacji dotyczącej celu eksperymentu. Na przykład mówił, że chce „wykryć wpływ zmęczenia oczu na trawienie”, a potem eksponował 40 błysków kolorowego światła w ciągu 2 minut, w czasie których badany jadł precle (Sb). Eksperymenty prowadzone tą techniką obejmowały w sumie kilkadziesiąt godzin posiedzeń i przez cały ten czas u żadnego z wielu badanych nie widać było jakiegoś domyślania się, że w eksperymencie idzie o to, aby wydzielać ślinę w odpowiedzi na Sw. W rezultacie uzyskano dane całkowicie zgodne z głównymi wynikami badań Pawłowa nad zachowaniem się przy wytwarzaniu odruchów warunkowych, ich wygasaniu, spontanicznej restytucji, generalizacji itd.

Zobacz

JAK PRZEBIEGA PROCES UCZENIA SIĘ LABIRYNTU

W każdym labiryncie jest jeden lub więcej punktów wyboru, z których rozchodzą się dwie drogi, przy czym na ogół jedna z tych dróg prowadzi w ślepą uliczkę, natomiast druga prowadzi do skrzynki docelowej, gdzie znajduje się pokarm lub jakaś inna nagroda. Proces uczenia się jako całość jest procesem prób i błędów, w trakcie którego wybory „prawidłowe” wzmacnia się stosunkowo prędkim podaniem nagrody w skrzynce pokarmowej, natomiast za „błędy” spotyka zwierzę kara w postaci błąkania się bez pożytku po ślepych uliczkach. Można by więc utworzyć teorię uczenia się opartą na prawie efektu. Teorię taką opracował w szczegółach Hull (1932, 1943). Nazywa się ją często teorią bodźca-reakcji.

Zobacz

Agresja

Jeśli jakaś przeszkoda stoi na drodze do bezpośredniego osiągnięcia upragnionego celu, dziecko zaatakuje ją z furią. Atak małego dziecka to wojna totalna, a jej celem jest usunięcie niewygodnego obiektu lub przeciwnika, zniszczenie go albo zabicie. Jeśli ów nawyk reagowania agresją zostanie wyuczony i utrwalony, będzie on równie trudny do przezwyciężenia jak inne nabyte nawyki. W rzeczywistości agresja — w swej wzbogaconej intelektem postaci — leży u podstaw wszelkiej aktywności naukowej. Sam atak nie jest zatem czymś, co samo w sobie jest złe. Zły jest jedynie wtedy, gdy — podobnie jak u dzieci, które nie zostały jeszcze dostatecznie uspołecznione — staje się bezmyślną, nie kontrolowaną agresją przeciwko czynnikowi frustracji...

Zobacz

ZMYSŁOWE WSKAŹNIKI ORIENTACYJNE W UCZENIU SIĘ LABIRYNTU

Jakimi zmysłami kierowały się szczury Smalia szukając drogi w labiryncie? Czy węchem? Niewątpliwie, zapach pokarmu, rozchodzący się poprzez ścianki z siatki, stanowił dla zwierzęcia pobudkę, ale sam zapach nie mógł prowadzić, go po bardzo krętej drodze. Zwierzęta nie mogły też orientować się w drodze do pokarmu po własnych śladach, pozostawionych w próbach ‚poprzednich, ponieważ wędrując po labiryncie zostawiały swój zapach zarówno na drodze właściwej, jak i w ślepych uliczkach. Dwa z badanych szczurów podczas eksperymentów oślepły, a mimo to wyuczyły się labiryntu tak samo szybko, jak zwierzęta z normalnym wzrokiem. Smali wysnuł stąd wniosek, że istotnych wskaźników orientacyjnych dostarczają szczurowi w labiryncie nie wzrok lub węch, lecz najprawdopodobniej dotyk i zmysł kinestetyczny.

Zobacz

Eksperyment z labiryntem promienistym, czyli ze skrótem cz. II

Z dalszego tekstu wynika, że w drugiej fazie eksperymentu nie tylko zamyka się dotychczasową drogę do pokarmu, ale również zabiera sam pokarm. (Przyp. tłum.). wadzi prosto do miejsca, w którym poprzednio znajdowała się skrzynka z pokarmem. Szczur zwykle wchodzi najpierw na okrągły stolik, a potem do uliczki, którą szedł poprzednio. Stwierdziwszy, że jest zamknięta, wraca na stół, bada jego brzeg i najczęściej wchodzi w jedną z nowych uliczek, ale niezbyt głęboko, po kilku jednak minutach może zapuścić się w którąś z nich tak daleko, że eksperymentator będzie mógł to uznać za wybór tej właśnie drogi. Ale bywa też tak, że szczur nie wybiera żadnej drogi i nie opuszcza stołu, dopiero eksperymentator musi go stamtąd zabrać. (Takie zachowanie wydaje się najodpowiedniejsze, ponieważ szczur może niewątpliwie zauważyć, że nie ma już skrzynki z pokarmem). Okazało się, że różne szczury wybierają różne drogi i rezultaty otrzymywane przez różnych eksperymentatorów wahały się w bardzo szerokich granicach (Tolman, Ritchie i Kalish, 1946 a: Gentry, Brown i Kapłan, 1947: Gentry, Brown i Lee, 1948: Ritchie, 1948: Kendler i Gasser, 1948: Kendler i Mencher, 1949). Jest kilka głównych typów dróg, które najczęściej wybierają różne grupy szczurów: 1) droga idąca najbardziej prosto w kierunku miejsca, gdzie poprzednio była skrzynka z pokarmem: 2) droga prowadząca najbliżej uliczki, którą szczury chodziły poprzednio: 3) droga wiodąca w stronę, w której znajdował się poprzednio pokarm, pod kątem prostym w stosunku do uliczki wychodzącej z okrągłego stolika i 4) analogiczna droga idąca w kierunku przeciwnej strony pokoju. Na razie nie udało się jeszcze stwierdzić, jakie warunki eksperymentalne powodują, że zwierzęta wybierają taki lub inny typ drogi, nie można też na podstawie żadnej znanej teorii przewidzieć, co zrobi szczur, gdy znalazłszy starą drogę zamkniętą wróci na okrągły stolik. .

Zobacz

Generalizacja wzrokowa – ciąg dalszy

Należy jeszcze wprowadzić rozróżnienie pomiędzy gradientem generalizacji pierwotnej a gradientem, który występuje wiedy, gdy wzmacnia się lub wygasza kilka bodźców, tj. kilka punktów w obrębie continuum, stanowiącego w wykresach linię podstawową. Na rysunku 19-14 linia ciągła przedstawia generalizację uzyskaną na podstawie ćwiczenia, w którym dawano do wyboru kartę czarną i białą, a wzmacniano regularnie tylko wybory karty białej, tzn. wzmocnienie stosowano tylko przy jednym krańcu continuum barw neutralnych. Dlatego też mamy tu gradient generalizacji pierwotnej. Jednakże w następnych eksperymentach poddano szczury dodatkowemu ćwiczeniu, mianowicie przeciwstawiano wzmacnianą kartę jasnoszarą karcie ciemnoszarej. To różnicujące wzmocnienie nasiliło reakcję na podnietę jasnoszarą, a osłabiło reakcję na kartę ciemnoszarą, dając w rezultacie gradient, który, gdyby objął cały zakres bodźców, miałby kształt litery S (karty ciemnoszarej nie przeciwstawiano białej z powodu przeszkód technicznych). Stosując takie różnicujące wzmocnienia można prawdopodobnie uzyskać wiele gradientów wtórnych. Gradient pierwotny można sobie wyobrazić jako pewnego rodzaju dość giętki pasek metalu. Gdy podniesiemy go za jeden koniec (tzn. wzmacniając bodziec położony na jednym krańcu continuum), pasek może – choć nie musi – lekko wygiąć się w części środkowej, na pewno jednak można go wygiąć ciągnąc go w jednych miejscach do góry, a w innych naciskając ku dołowi (tzn. stosując różnicujące wzmocnienia w różnych punktach continuum),

Zobacz

Zamienność i współdziałanie wskaźników orientacyjnych cz. II

Średnia liczba błędów w 12 próbie j w 24 próbie szczury normalne 0,1 poniżej 0,1 szczury głuche 0,2 0,1 szczury anosmiczne 0,2 0,1 szczury ślepe 1,5 1,1 szczury glucho-ślepe 4,2 3,9 szczury pozbawione wzroku i węchu 5,8 5,4 szczury pozbawione wzroku, słuchu i węchu 6,2 6,4

Zobacz

Prawo wygasania odruchów warunkowych

Drugie prawo Pawłowa było rzeczywiście nowością i – jak się zdaje – żaden z poprzednich badaczy dotychczas nic takiego nie powiedział. Jeśli wywołuje sią odruch warunkowy nie wzmacniając go odruchem bezwarunkowym, to odruch warunkowy ulega osłabieniu lub przestaje działać.

Zobacz